Litwor-Arcydzięgiel- Dzięgiel lekarski

Inne nazwy: dzięgiel wielki, litwor, arcydzięgiel litwor, archangelika, angelika, anżelika, andżelika, dzięgiel szerokoliściowy, dzięgiel wielki, ciengiel, arcydzięgiel kartuzów, dzięgielnica, ziele św. Ducha, lubscza, lubszcza, gołębie pokrzywy, anielskie ziele, anielski korzeń.
Angielska: Garden Angelica.
Francuska: Archangeliąue.
Niemiecka: Garten-Engelwurz.
Rosyjska: Djagil aptecznyj.

arcydzięgielArcydzięgiel lekarski pochodzi z rodziny blaszkowatych. Jest rośliną dwuletnią. W pierwszym roku wytwarza krótkie, walcowate kłącze z silnie rozwiniętym systemem korzeniowym oraz rozetę 3-4 krotnie pierzastych, długoogonkowych liści. W drugim roku życia rośliny wyrasta rozeta liści liści oraz wzniesiona, w górnej części rozgałęziona łodyga, osiągająca wysokość od 50 do 250 cm.  Ze względu na swoje wszechstronne dziłanie nawywany jest europejskim żeń-szeniem. Kwitnie pod koniec czerwca i w lipcu, a owoce wydaje w sierpniu. Występuje w stanie dzikim w górzystych i wilgotnych terenach Europy i Azji. W Polsce podgatunek typowy rośnie w Sudetach i Karpatach, podgatunek nadbrzeżny występuje w pasie wybrzeża i dolinach rzek. W średniowieczu arcydzięgiel zaczęto uprawiać we włoskich ogodach przyklasztornych. Arcydzięgiel jest rośliną leczniczą, olejkodajną, przyprawową. Arcydzięgiela lekarskiego nienalezy mylić z rosnącym dziko dzięglem leśnym, któy ma bardziej płaskie blachy kwiatowe i nieco inny zapach. rośnina arcydziegiel

Działanie: Uspokajające, rozkurczowe, żółąkowe. Związki zawarte w korzeniu arcydzięgla zwiększają wytwarzanie kwasu żołądkowego, przynosza ulgę skurczą i napięcią mieśni gładki żołądka, jelit oraz dróg żółciowych oraz moczowych. Poprawiają pracę jelit, zapobiegają nadmiernej fermentacji w jelitach. Olejek arcydzięglowy posiada właściwości bakterio- i grzybobójcze. Przyspiesza gojenie ran , oparzeń, owrzodzeń.

Przeciwwskazania:Podczas trwania terapii należy unikać intensywnego opalania. Zawarte w arcydzięglu zwiazki furanokumarynowe silnie uczulają oraz łtwo można poparzyć się.

Napar z arcydziegla

1 łyżkę owoców zalewamy 1 szklanką wrzącej wody, przykrywamy spodkiem i odstawiamy na 15—20 minut. Pijemy 4 razy dziennie po 1/4 szklanki naparu przed jedzeniem — w zaburzeniach trawienia lub po posiłkach — jako środek wykrztuśny w przypadku silnego kaszlu.

Konfitura z arcydzięgla:

1 kg młodych niezdrewniałych pędów kwiatowych i ogonków liściowych, sok i otarta skórka z  1 cytryny, szczypta soli, 5 litrów wody, 1 kg cukru, 3/4 szklanki wody.

Likier z arcydzięgla

100 g korzenia arcydzięgla, 100 g świeżego korzenia imbiru, 100 g drobniutko pokrojonej skórki pomarańczowej, 2 szklanki spirytusu, 500 g cukru, 3 szklanki wody.

Drobno pokrojone korzenie arcydzięgla i imbiru oraz skórkę pomarańczową wrzucić do słoja, zalać spirytusem, szczelnie zamknąć, zostawić na 3-4 dni w ciepłym miejscu, od czasu od czasu potrząsać słojem. Po 4 dniach zlać, przefiltrować przez gazę. Zagotować syrop z cukru i wody, odszumować, zdjąć z ognia, do gorącego syropu wlewać stopniowo spirytus, stale mieszając, przykryć zostawić do ostygnięcia, po czym wlać do gąsiorka, zostawić na 8-10 dni, a gdy się wyklaruje delikatnie rozlać do butelek, zakorkować zostawić na kilka miesięcy.

Inne zastosowanie arcydzięgla

 Arcydzięgiel stosuje się także często w kuchni - jako dodatek do tortów, keksów, legumin. Jest ozdobą, nadaje oryginalny smak, usprawnia trawienie.Dodatek suszonego korzenia podnosi smak likierówi wódek gatunkowych.

Głównym surowcem zielarskim są korzenie i kłącza zbierane jesienią (najczęściej w drugiej połowie września) nawet już po pierwszym roku uprawy lub wczesną wiosną w drugim roku, zanim jeszcze "wybije" pęd kwiatowy. Największe znaczenie lecznicze, które zwariera arcydzięgiel to: olejek eteryczny, związki kumarynowe i furanokumarynowe, kwasy organiczne, garbniki, flawonoidy oraz sole mineralne.